'Flat-fee' bezettingsbijdrage voor hbo- en wo-predikanten lost heel wat problemen op

<< Verschillende honden bij de kudde

Dit blog-artikel gaat in op de gevolgen van de verandering rond toegangseisen voor het ambt van predikant binnen de Protestantse Kerk in Nederland (PKN). Recent zijn er in het land informatie-avonden over de kerkorde-consideratie geweest. Voor een uitleg hierover zie het artikel 'Een korte intro op de kerkorde-consideraties over de hbo- en wo-predikant'. Het leek me te relevant om niet te publiceren, maar te lang om ook in dit artikel te plaatsen. 

Inleiding

Geld. Altijd is gezegd dat het dáár niet om zou gaan bij de ambtsdiscussie binnen de PKN. Waar we nu op af koersen zorgen echter voor een paar onbedoelde (?) gevolgen. Wordt de academisch predikant dubbel-duurder? In dit artikel maak ik me sterk om de bezettingsbijdrage voor gemeenten gelijk te maken en qua geld alleen 'aan de achterkant' te differentiëren naar opleidingsniveau. 

Er zit schot in de jarenlange discussie om hbo-voorgangers toe te laten. Recent zijn er landelijk voorlichtingsavonden geweest over de aankomende consideraties. In dit artikel leg ik mijn visie uit wat er volgens mij mis dreigt te gaan. In de huidige opzet draait het mijns inziens om twee heikele punten.

Heikel punt 1: de wo-predikant wordt ook bovenlokaal ingezet

In het hele plan is het de bedoeling dat de WO-predikant, vanwege zijn kwalificatie. bovenlokaal ingezet gaat worden. Denk aan regionaal, classicaal of zelfs landelijke inzet in commissies of andere structuren. Dit onder het mom van kerkelijke solidariteit. Je bent kerk niet alleen binnen de eigen vierplek, maar met elkaar verbonden. 

Natuurlijk is over de concrete invulling nog weinig te zeggen. Dat is op dit moment nog vaag. Om hoe veel uur gaat het? Is deelname aan één commissie genoeg bijvoorbeeld? Maar het komt hierop neer: heb je een wo-predikant aangesteld, dan ben je als gemeente hem of haar per definitie een x aantal uren kwijt voor de landelijke kerk. De crux zit hem in de 'per definitie': op een werkplan moet je standaard al uren gaan reserveren.

Heikel punt 2: soort aanstellingsplaats

Daarnaast zou er voor de gemeente een differentiatie komen in de bijdrage van een predikant versus predikant-pastor. Uit mijn hoofd kost een wo-predikant voor de gemeente nu 110.000 per jaar (wees gerust: dat is de kostenkant, daar gaat nog een sloot geld vanaf). En een hbo-predikant kost bijvoorbeeld - natte vingerwerk dit - 80.000 per jaar. Nu kan ik me heel goed voorstellen dat elke kerkenraad met slinkende begroting een predikant wil met zo veel mogelijk uur tegen een zo laag mogelijke bijdrage.

Failsafe

In de opzet is het wel de bedoeling om vooraf een beoordeling in te bouwen voordat je kunt gaan beroepen. De gemeente zal zich de vraag moeten stellen of in hun situatie beter een predikant of predikant-pastor past. Daar heb ik persoonlijk nog een hard hoofd in: een kleine dorpsgemeente of grote stadswijk zijn beide in zichzelf complex en gelaagd waar je soms alle zeilen moet bijzetten om het schip van de kerk goed te sturen. Dit trouwens niks ten nadele van vele goede hbo-collega's die heel goed hun werk doen. Alleen kan ik me geen solo-plek indenken waar de één beter zou zijn dan de ander. Moet je dan per definitie gaan sturen op werken in teams? Dat zou een achterliggende gedachte kunnen zijn om structureel in teams te gaan werken: wijken of dorpen, verenig u maar en ga in teams van 4 ~ 5 FTE of personen aan de slag.

Waar schuurt het? 

1. De wo-predikant is sowieso al duurder voor de gemeente én de gemeente is de predikant nog eens een aantal uur per maand kwijt aan bovenlokaal werk. Hij/zij kost daardoor dubbel duurder.
2. de vraag naar hbo-predikanten neemt toe. Niet zozeer om hun kwaliteit, maar om het kostenplaatje. 
3. Met als gevolg dat minder studenten voor de wo-route zullen kiezen. Voor de doorontwikkeling van theologie heb je toch echt beide categorieën nodig.

Oplossing?

De oplossing lijkt me heel simpel: 

• Werk de differentiatie voor verschillende opleidingsroute goed uit en zorg voor goede doorstroommogelijkheden. 
• Echter, differentieer niet in de bijdrage voor gemeente. 1 FTE kost overal hetzelfde, ongeacht of je nou een hbo- of wo-predikant hebt. Aan de achterkant kun je dit naar de voorganger toe differentieren. Nu al worden traktementen vanuit Utrecht betaald en krijgt elke voorganger overeenkomstig zijn of haar schalen. 

Dus: reken een gemiddelde uit. Neem (de kosten voor wo-predikanten) plus (de kosten voor hbo-predikanten) en deel die door het aantal FTE. De uitkomst is één fixed prijs aan de voorkant. Natte vingerwerk, laten we zeggen € 94.000. Dit betalen de gemeenten, ongeacht of ze een wo of een hbo-opgeleide predikant in dienst nemen. Met als gevolg dat de gemeenten met een wo-predikant voor 1 FTE minder gaan betalen maar ze zijn hun predikant voor bovenlokaal werk kwijt. De gemeenten met een hbo-predikant gaan iets meer dan wat minimaal mogelijk is betalen. Jaarlijks zal dit aangepast moeten worden.

Voordelen
Om af te sluiten som ik de voordelen op van een gelijke bezettingsbijdrage voor een voorganger, ongeacht hij of zij hbo- of wo-opgeleid is.

1. De hele discussie om de hbo-predikant te verankeren ging niet om geld. Met een 'flat fee' blijf je dus ook uit die discussie.
2. Het hele concept van:
   1. consulent-met-kwalificatie opleiden en inschakelen
   2. beoordeling en begeleiding van gemeenten om een profiel te kiezen
   3. interne discussies in gemeente over de tool om voor hbo- of wo-predikantsprofiel te kiezen
   4. en de daaruit voortvloeiende discussie(s) tussen gemeente, BM en consulent 
      WORDT ALLEMAAL OVERBODIG. 
      We willen toch lichter kerk zijn? Met een flat fee kun je de hele beoordeling voor een profiel van wo- of hbo-predikant schrappen. Je bespaart de gemeente, de consulent en BM een hoop werk en - vooral dit - discussie en mogelijke conflicten. Want geheid dat een gemeente wat anders wil dan een classis en/of een consulent. Laat de energie gaan naar het kiezen van een geschikte kandidaat - los van zijn/haar opleidingsachtergrond. Dat is toch het doel wat wordt beoogd? De kerk in al haar breedte dienen.
3. De route naar wo-predikant blijft zo ook aantrekkelijk voor studenten die hiervoor open staan.
4. Het beroepen van een wo-predikant is in de begroting niet duurder en zal dus ook niet tot die ellendige race voor de 'goedkoopste voorganger' leiden. 
   1. We zijn in de PKN gelukkig jaren geleden al afgestapt van het systeem van 3 klassen in traktementen voor predikanten, laat die onzalige praktijk niet terugkeren.
   2. Intercollegiaal krijg je minder elitisme en/of neerbuigendheid binnen werkgemeenschappen. Een voorganger is gekozen om zijn of haar profiel om de kerk te mogen dienen en niet om het geld. 
5. En als laatste een klein 'steun'argument: in de huidige structuur heeft de gemeente al een zelfde bezettingsbijdrage en worden predikanten naar schaal betaald. Als er nu al aan de voorkant geen differentiatie is en de achterkant wel, waarom zou dat veranderen? 

Foto (c) https://pixabay.com/photos/sheep-shepherds-shepherd-dog-4476802/